Bedrijfsoverdracht: denk aan alle kinderen
Mr. Iris Kunst-Kersting

Bedrijfsopvolgingsfaciliteit
Herhaaldelijk is in DGA fiscaal geschreven over de goede mogelijkheden die er momenteel zijn om een onderneming over te dragen aan de opvolger, vaak een kind. Als aan de voorwaarden wordt voldaan is het bijvoorbeeld mogelijk om aandelen tot een (ondernemings)waarde van € 1.000.000 zonder heffing van schenkbelasting te schenken aan de bedrijfsopvolger. Boven die waarde geldt een vrijstelling van schenkbelasting van 83% van die waarde.

Ook voor de aanmerkelijk belangheffing verloopt de schenking bijna geheel geruisloos. Zonder meer prachtige regelingen die sinds de recente wetswijzigingen redelijk volmaakt lijken. Toch is er een belangrijke reden waarom ouders die regelingen niet altijd in volle omvang (kunnen) gebruiken.

Dit kan zijn omdat de ouders naast het inkomen uit de BV en de waarde van de aandelen in de BV over onvoldoende ander inkomen of vermogen beschikken. Schenken van de aandelen in de BV is fiscaal wel mogelijk maar de DGA blijft ‘berooid’ achter. Dit zal niet de bedoeling zijn.

Een ander belangrijk motief om niet tot schenking over te gaan is dat vaak niet alle kinderen betrokken zijn bij de overname van de aandelen. Door de aandelen in een BV te schenken aan het kind dat gaat opvolgen, geven de ouders een substantieel deel van het vermogen weg aan dit ene kind. Maar als er meer kinderen zijn, kunnen er grote problemen ontstaan. Kinderen hebben in principe recht op de legitieme, de helft van hun kindsdeel. Om te beoordelen of de legitieme wordt geschaad, wordt er rekening gehouden met schenkingen.

Als ouders met twee kinderen meer dan de helft van hun vermogen aan één van de kinderen hebben geschonken, zal deze schenking bij hun overlijden ingebracht moeten worden in de nalatenschap. Als daardoor de aandelen in de BV (deels) moeten worden ingebracht in de nalatenschap kan dat zeer grote gevolgen hebben, zeker als de aandelen sterk in waarde zijn gestegen na de schenking.

Betrek alle kinderen bij een overname
Los van alle fiscale en civiele aspecten is het heel belangrijk dat een ouder, die een onderneming die middels een BV is gedreven overdraagt, alle kinderen bij dit overnameproces betrekt. Ook als er niet wordt geschonken. De ervaring leert dat dit in latere jaren veel problemen kan voorkomen.

Een praktijkvoorbeeld ter illustratie. De ouders bezitten aandelen in een BV met een waarde van € 400.000 terwijl zij ook een bescheiden eigen woning hebben. Zij verkopen de aandelen in de BV voor € 400.000 aan hun zoon die graag de onderneming wil voortzetten. Hun andere kind, een dochter, heeft geen belangstelling voor het bedrijf. Aangezien de financiering van de koop moeilijk is, lenen de ouders dit bedrag aan de overnemende zoon. Deze zoon blijkt een begenadigd ondernemer en hij brengt de onderneming in tien jaar tot grote bloei. Hij rijdt dan ook in een grote auto en woont in een duur huis. De lening aan zijn ouders heeft hij inmiddels, met rente, afbetaald. Vader komt te overlijden en nog tien jaar later moeder ook. Toen vader kwam te overlijden sprak niemand over geld, dit vonden ze niet kies. Echter, nu ook moeder is komen te overlijden wordt de nalatenschap opgemaakt. Wat blijkt? De woning is enige jaren geleden verkocht en de ouders hebben een deel van de opbrengst van de woning gebruikt om in hun levensonderhoud te voorzien; immers, ze hadden weinig pensioen. Er blijkt ‘slechts’ € 100.000 over te zijn. En dan kunnen tussen broer en zus problemen ontstaan. De zuster kan niet geloven dat haar broer een dure auto en een duur huis heeft en dat de nalatenschap van haar ouders zo gering is. Ze twijfelt over de zakelijkheid van de eerdere overdracht. De kans is groot dat er ruzie ontstaat.

Door alle kinderen te betrekken bij een bedrijfsoverdracht kunnen ruzies achteraf worden voorkomen. Het kind dat niet wil overnemen kan immers constateren dat serieus over de overnameprijs is onderhandeld en dat een adviseur ook de belangen van de overige kinderen heeft behartigd. Vaak ziet het niet-overnemende kind ook dat financiering van de overnameprijs problematisch kan zijn omdat banken niet in de rij staan om de financiering voor de aankoop van de aandelen in de BV te verstrekken.